وقف

بر اساس قانون مدنی، وقف عبارت است از اینکه؛ عین مال، حبس و منافع آن تسبیل شود. به این صورت که فردی با نیت خیرخواهانه و انسان دوستانه، مانع نقل‌وانتقال تمام یا بخشی از اموال خویش شود تا دیگران از مال او برای همیشه استفاده کنند.
به‌طور مثال، شخصی خانه‌ای دارد و تصمیم می‌گیرد که خانه‌ی مسکونی خود را به نفع ایتام وقف کند تا از آن ملک برای نگهداری و مراقبت از کودکان بی‌سرپرست استفاده شود.
شخصی که مال خود را وقف می‌کند، واقف و شخصی که وقف برای او و به نفع او صورت گرفته را، موقوف علیه میگویند.
واقف باید مالک مالی که وقف می‌کند باشد، بنابراین نسبت به مال خویشان یا دیگران، نمی‌توان تصمیم به وقف نمود.

وقف عام چیست؟
درصورتی‌که وقف برای تعداد زیادی از مردم شده باشد، به آن وقف عام میگویند. مثل‌اینکه شخصی زمین خود را برای ساخت مدرسه یا بیمارستان یا مسجد وقف کند.
شرط تحقق وقف:
برای اینکه وقف تحقق یابد، باید واقف و کسی که وقف به نفع او صورت گرفته یا سازمان و اداره‌ی مربوط، وقف را قبول کنند. قبول وقف به هر لفظی که صراحتاً دلالت بر وقف مال و قبول آن دارد، انجام می‌شود.
چه اموالی را می‌توان وقف کرد؟
اموال خوراکی یا مصرف شدنی را نمی‌توان وقف کرد و فقط مالی را می‌توان وقف نمود که با استفاده از آن اصل مال از بین نرود.
نکته: وقف برای مدت نامحدودی صورت می‌گیرد بنابراین نمی‌توان برای آن زمان تعین کرد.
ناظر یا متولی وقف کیست و چه وظایفی دارد؟
ممکن است شخص واقف خودش را متولی امور وقف قرار دهد یا اینکه واقف در ضمن عقد، شخصی را برای اداره‌ی امور وقف معین کند که آن شخص را، ناظر یا متولی میگویند که موظف به نظارت و تصمیم‌گیری و بازرسی بر اموال وقف‌شده می‌باشد.
چگونه می‌توان متولی وقف را عزل نمود؟
کسی که به‌عنوان متولی تعیین می‌شود، باید این سمت را قبول کند. پس از قبولی متولی، او حق استعفا نداشته و حتی واقف یا دولت هم نمی‌توانند او را عزل کنند، مگر اینکه در وقف نامه قیدشده باشد و همچنین درصورتی‌که متولی مرتکب خیانت شد یا عدم عدالت او اثبات شد، واقف یا دادگاه می‌توانند او را عزل کنند.
اما اگر چنین قیدی در وقف نامه موجود نباشد و متولی مرتکب خیانت نسبت به اموال موقوفه شود، دادگاه فقط می‌تواند فردی را به‌عنوان امین برای نظارت در کنار او تعیین کند.
نکته: درصورتی‌که واقف برای متولی شرط خاصی تعیین کند، پس‌ازاینکه متولی آن شرط را از دست بدهد وکالت او عزل می‌شود. مثل‌اینکه شرط متأهل بودن برای متولی تعیین‌شده باشد، در این صورت پس از طلاق متولی از همسرش، وکالت او عزل می‌شود.
حقوق متولی:
متولی برای اداره‌ی امور وقف محق به دریافت اجرت است که مطابق نظر واقف پرداخت می‌شود.
درصورتی‌که واقف مبلغی را برای اجرت متولی تعیین نکرده باشد، اجرت‌المثل دریافت می‌شود.
فروش یا از بین رفتن مال موقوفه؟
فروش مال موقوفه ممنوع بوده و فقط در سه مورد صورت می‌گیرد:
۱٫ خراب شدن مال موقوفه.
۲٫ ترس از خراب شدن مال، در حدی که امکان بازسازی آن نباشد.
۳٫ اختلاف میان موقوف علیهم؛ یعنی کسانی که وقف به نفع آنان صورت گرفته است، آن‌هم درصورتی‌که اختلاف به حدی جدی و شدید باشد که امکان قتل و خونریزی داده شود.
در صورت خرابی یا از دست رفتن کارایی مال موقوفه، وقف منحل شده و ثمن آن در امری که نزدیک به نظر واقف است هزینه می‌شود.